Birkaç gündür Instagram’da kaydırırken bir şey değişti gibi hissetmiş olabilirsiniz. Bir reels izlemek istediğinizde karşınıza birden Threads hesabı açma daveti çıkıyor. Tesadüf değil bu. Meta ile Rekabet Kurumu arasında varılan bir anlaşmanın sonucu. Çok büyük bir eksiklik miydi bilmiyorum ama Threads, bir süredir hayatımızda yoktu zaten — yine bir rekabet Kurulu kararı ardından kapanmıştı. Yani önce gitti, şimdi geri geldi. Peki aralarda ne oldu? Gelin baştan alalım.
Yasaktan Dönüşe: Bir Buçuk Yılın Özeti
Her şey 2023 yazında başladı. Meta, Threads’i kullanıcılarla buluşturdu ama uygulamayı Instagram’a sıkı sıkıya bağladı: Threads’i kullanmak için Instagram hesabınız olması şarttı. Rekabet Kurulu bu bağlantıyı, bir de iki uygulama arasında akan veriyi merak etti ve aynı yıl önce önaraştırma, ardından Kasım ayında tam kapsamlı bir soruşturma başlattı.
İşler Şubat 2024’te kırılma noktasına geldi. Kurul, soruşturma sonuçlanana kadar Threads ile Instagram verilerinin birleştirilmesini durduran bir geçici tedbir kararı çıkardı. Meta’nın verdiği yanıt ise beklenmedik oldu: tedbire uymak yerine, Nisan 2024’te Threads’i Türkiye’de tamamen kapatma kararı aldı. Ama yine de, tedbire zamanında uyulmayan günler için kesilen bir idari para cezasından kurtulamadı.
Bu sırada asıl soruşturma sessizce devam etti. Meta, Kasım 2024’te bir taahhüt paketiyle Kurul’un karşısına çıktı; Kurul da bunu yeterli bulup soruşturmayı kapattı. Son perde ise Haziran 2026’da açıldı: Meta’nın bu taahhütlere uygun başvurusu onaylandı ve Threads, artık Instagram hesabı şartı olmadan, Türkiye’de yeniden kullanıma sunuluyor.
Verinin Gücü: Rekabet Kurulu Neden Devreye Girdi?
Peki Kurul’u bu kadar harekete geçiren neydi? Cevap, dijital dünyanın görünmez para birimi: veri. Kurul’un geçici tedbir kararına göre, “ücretsiz” görünen platformlarda kullanıcılar aslında verileriyle ödeme yapıyor. Bu veri, platformlara hem kullanıcı tercihlerini önceden tahmin etme hem de reklam verenler için son derece değerli bir hedefleme gücü sağlıyor. Büyük oyuncular bu veri avantajını kullanarak rakiplerin pazara girişini güçleştiriyor; bu da dijital pazarlarda kalıcı, geri dönüşü zor tekelleşme eğilimleri yaratıyor.
Meta’nın somut davranışı ise şuydu: Threads’e kaydolan kullanıcıların verileri — kullanıcı bilgisi, takipçi listesi, yaş bilgisi gibi unsurlar dahil — Instagram ile otomatik olarak birleştiriliyordu. Kurul, bunun META’nın zaten hâkim olduğu sosyal medya pazarındaki konumunu daha da güçlendirebileceğini, hem rakiplerin önüne engel koyabileceğini hem de kullanıcıların bu birleştirmeye gerçek anlamda özgürce rıza vermediğini değerlendirdi. Bu nedenle “nihai karara kadar telafisi mümkün olmayan zararları önlemek” gerekçesiyle Threads ile Instagram verilerinin birleştirilmesini durduran bir geçici tedbir kararı aldı.
Kapanış, Ceza ve Sonunda Taahhüt
Meta bu talebe itiraz etmek yerine, Threads’i Türkiye’de askıya alarak işin kökünü kuruttu: veri akışı durunca, tedbirin de bir muhatabı kalmadı. Ama Kurul bu noktada da boş durmadı; tedbire zamanında uyulmayan günler için Meta’ya idari para cezası kesti.
Bu arada asıl soruşturma devam ediyordu. Meta, Kasım 2024’te kapsamlı bir taahhüt paketiyle Kurul’un önüne geldi. Kurul’un değerlendirmesinde iki ayrı endişe öne çıkıyordu: birincisi bağlama, yani Threads’i kullanmak için Instagram hesabı zorunluluğu; ikincisi ise veri birleştirme. İkincisi özellikle “sömürücü kötüye kullanma” başlığı altında ele alındı — yani sorun sadece rakipleri dışlamakla sınırlı değildi, kullanıcıların gizliliğinin ve özgür seçim hakkının da örtülü biçimde aşınmasıydı. Kurul’a göre kullanıcılar neye rıza gösterdiklerini tam bilmeden, fiilen alternatifsiz bırakılarak bu birleştirmeye dahil ediliyordu.
Meta’nın sunduğu çözüm ise basitti: Threads artık Instagram hesabı gerektirmeden, sadece telefon numarasıyla da kullanılabilecek; kullanıcılar isterlerse verilerini birleştirmeden bağımsız bir Threads profili açabilecek. Kurul, bu taahhüdün hem bağlama hem veri birleştirme endişelerini gidermeye yeterli olduğuna kanaat getirip soruşturmayı sonlandırdı. Geçtiğimiz haftalarda da Meta’nın bu taahhütlere uygun başvurusu onaylanınca, Threads Türkiye’de yeniden hizmete açıldı.
Tabi burada insan şu soruyu sormadan da edemiyor: Kullanıcılar Rekabet Kurumu’nun onca uğraşı sonunda getirdiği bu seçeceğin öneminin farkında olacak mı yoksa reels kaydırma aşkına hesapları birleştirip devam mı edecekler? Davranışsal iktisat insanları çok da rasyonel görmüyor.
Ceza Tali, Asıl Hedef İş Modeli
Bu kararın etkisi sadece bizim Instagram deneyimimizle sınırlı değil; ekonomi ve şirketler açısından da önemli sonuçları var. Rekabet Kurumu, bu alanla sınırlı olmasa da özellikle dijital alanda artık önemli bir regülatör gibi davranıyor. Bunu da geçici tedbirler, kabul ettiği taahhütler ve soruşturma sonunda talep ettiği yapısal değişikliklerle yapıyor. Yani idari para cezası giderek tali bir araç haline geliyor; asıl hedefte, rekabeti kısıtladığı düşünülen iş modellerinin kendisi var.
Avrupa Birliği bunu Dijital Pazarlar Yasası gibi dijital pazarlara özgü ayrı bir mevzuatla yaparken, Türkiye’de Rekabet Kurulu elindeki genel rekabet hukuku araçlarını esnetip aynı sonuca ulaşmaya çalışıyor. Ama dijital piyasaların hızı ortada. Google ve Meta’nın klasik veri toplama modelleri bile artık “eskimiş” sayılabilecek bir döneme giriyoruz; dil modellerine elimizle girdiğimiz verilerin birleştirilip karşımıza reklam olarak çıkması ihtimali büyüdükçe, bu tür ex-post müdahalelerin ne kadar etkili kalabileceği sorusu da büyüyor. Bunu daha çok konuşacağız gibi duruyor.
